Procesy poznawcze – czyli jak orientujemy się w świecie

Procesy poznawcze - czyli jak orientujemy się w świecie

Podstawą orientacji w otaczającym nas świecie są procesy poznawcze.
Najbliższe otoczenie poznajemy za pomocą mózgu. Dzięki zmysłom, mózg przekazuje nam wszystko, co przeżywamy. Uczymy się przekształcać bodźce na informacje i wiedzę.
Na ten proces składają się: percepcja, emocje i myślenie abstrakcyjne.

Poznanie rzeczywistości dokonuje się na dwu poziomach:

zmysłowym, charakteryzującym się prostymi czynnościami poznawczymi takimi jak wrażenia ispostrzeżenia oraz pojęciowym, charakteryzującym się złożonymi czynnościami poznawczymi takimi jak myślenie i pamięć.

Czynność myślenia jest łańcuchem operacji umysłowych, za pomocą których człowiek przetwarza informacje, czyli treści zakodowane w spostrzeżeniach, wyobrażeniach, pojęciach.

Dzięki myśleniu, człowiek posiada zdolność przystosowania się do zmiennych warunków rzeczywistości, co w psychologii określa się mianem inteligencji.
Konieczność przetwarzania ciągle napływających informacji, zwraca uwagę na zdolność do jej magazynowania, którą określa się pamięcią.
Najprostszy system porządkowania, polega na nadawaniu przedmiotom nazw – słowa.

Można wyróżnić trzy rodzaje pamięci, chociaż nie jest to jedyny podział:

pamięć ultrakrótkotrwałą (zmysłową)
pamięć krótkotrwałą (operacyjną)
pamięć długotrwałą

Pamięć ultrakrótkotrwała:

To najprostsza forma pamięci, najwcześniejsza – dotykowa u niemowlęcia.
Dzięki specjalnemu typowi uczenia się tzw. habituacji, nasz mózg uczy się ignorowania pewnego rodzaju bodźców dotykowych, o stałym nasileniu. Przekształcanie bodźców nie noszących nowych informacji nie miałoby celu.
Nie wszystkie bodźce są dla nas jednakowo ważne, biorąc pod uwagę zarówno rodzaj zmysłów jak i ich znaczenie treściowe dla naszego życia i rozwoju.

Ocena treściowego znaczenia bodźców wymaga włączenia drugiego typu pamięci, a mianowicie pamięci operacyjnej.

Pamięć operacyjna czy inaczej robocza:

To część informacji, która jest w tej chwili aktywna i gotowa do użycia.
Pamięć operacyjna jest bardzo mało pojemna i stanowi jedno z „wąskich gardeł” w umyśle człowieka. Zbyt duża liczba szczegółów przekracza objętość naszej pamięci.

Ile elementów mieści się w pamięci operacyjnej?

Magiczna liczba Millera – to siedem, plus minus dwa. To wynika z badań. Kiedy składamy kilka słów i tworzymy zdanie, wtedy zajmuje ono jedno miejsce.
Jeśli jeden człowiek ma pamięć operacyjną chociażby minimalnie lepszą i bardziej pojemną niż drugi, dramatycznie wpływa to na jego zdolności intelektualne. Różnica równa jednemu elementowi, daje wielką przewagę, jeśli chodzi o przetwarzanie informacji, manipulowanie nimi i wykorzystywania ich w trakcie rozwiązywania problemów.

Pamięć operacyjną można trenować w bardzo ograniczonym zakresie. Nie można powiększyć jej pojemności, można natomiast wyuczyć się jak lepiej upakować w niej pożądaną zawartość. Strategie pakowania polegają na łączeniu poszczególnych elementów w większe całości.

Inny ważny obszar to rozumienie mowy. Zdolność do przetwarzania języka, zależy bezpośrednio od tego, jak sprawna jest nasza pamięć operacyjna.
Żeby zrozumieć zdanie, konieczne jest przechowywanie w pamięci operacyjnej przez krótki czas odpowiedniej liczby słów i znaczeń. Potem trzeba to wszystko wyrzucić z pamięci – wyzerować ją.

Krótkotrwałość pamięci operacyjnej jest z tego punktu widzenia jej olbrzymią zaletą.

Ograniczenia pamięci operacyjnej pozwalają nam skanalizować aktywność poznawczą i uniknąć chaosu w przetwarzaniu informacji.

Uwaga i pamięć operacyjna są podatne na zmęczenie. Umiemy je mobilizować na najwyższym poziomie na stosunkowo krótki czas. Potem ich wydolność drastycznie spada.

To właśnie różni je od automatycznych procesów poznawczych, które są bezwysiłkowe.

Bez większego wysiłku możemy spostrzegać przedmioty, coś sobie o nich przypominać, słuchać czyjejś wypowiedzi.

Wysiłek i zmęczenie pojawiają się dopiero wtedy, kiedy staramy się skupić uwagę na wybranych aspektach przedmiotu, lub kiedy używamy pamięci operacyjnej, np. kontrolując własną wypowiedź lub dokładnie analizując czyjąś.

Pojemność pamięci długotrwałej:

Jest praktycznie nieograniczona. Kora mózgowa zawiera 2/3 wszystkich komórek mózgowych, a liczba skomplikowanych sieci neuronalnych utworzonych przez te komórki sięga biliona. Uruchomienie choćby kilku, może utworzyć łańcuch komunikacyjny, który połączy w całość żywe wspomnienie każdego wcześniej zapamiętanego przedmiotu.

Choć ilość komórek w mózgu jest ważna, to jeszcze ważniejsze są połączenia funkcjonalne między nimi.

Mózg nie przestaje tworzyć nowych połączeń funkcjonalnych, pod warunkiem trenowania go w procesie uczenia się.

Specyficzną ludzką umiejętnością łączenia śladów wrażeń zmysłowych i spostrzeżeń przechowywanych w pamięci, z aktualnymi przeżyciami jest wyobrażenie.
Często wyobrażenie jest niesłusznie utożsamiane z pamięcią obrazową. Istotą wyobraźni jako procesu psychicznego, jest twórcze przekształcenie poprzedniego doświadczenia i tworzenie na tej podstawie nowych obrazów.

Tymczasem funkcją pamięci obrazowej jest tylko zapamiętywanie i przechowywanie poprzedniego doświadczenia.