Co warto wiedzieć o stresie w pracy i nie tylko

Psychologowie i socjologowie organizacji stwierdzili, że stres w pracy jest w znaczący sposób powiązany z negatywnymi postawami i zachowaniami pracowników.

Ujemne konsekwencje stresu, są niezmiernie kosztowne ekonomicznie, zwłaszcza z punktu widzenia efektywności organizacji.

Teoretyczne podstawy stresu

W medycynie pionierem stresu był fizjolog amerykański Walter Cannon (1935), twórca Teorii Homeostazy. Nie używał on pojęcia stres, a napięcie lub zaburzenia. Nie wchodząc w szczegóły fizjologiczne, należy ogólnie powiedzieć, że homeostaza zakłada, iż ustrój może prawidłowo funkcjonować tylko w granicach, w jakich zdolny jest do szybkiej adaptacji.

Psychologiczny aspekt stresu

 

Rys. 1.1. Koncepcja dobrego i złego stresu wg Selye’go za Z. Trelak, Psychologia organizacji i zarządzania

Zły stres Stres Eustres (stres dobry)

Kiedy stres jest tak ciężki lub tak długo trwa, że wywołuje dezorganizację działania

Siła lub nacisk na osobę, „zmuszająca” ją do nietypowego działania

Działanie mimo chwilowego dyskomfortu prowadzi do rozwoju osobowości

 

W sensie psychologicznym, zły stres niesie cierpienie i dezintegrację psychologiczną, a dobry stres jest czynnikiem motywującym, mimo określonego dyskomfortu. Prowadzi do osiągnięć życiowych i rozwoju osobowości.

Co wywołuje stres?

  • Najczęściej jest to ciąg zdarzeń stresowych, rzadziej czynnik incydentalny
  • Duża zmienność środowiska, w porównaniu do warunków zwyczajowych, uważanych za optymalne, normalne

Wielkość stresu zależy od oceny poznawczej stresora, od oceny własnych możliwości radzenia sobie z trudnościami życia. My ludzie reagujemy różnie na czynniki stresowe.

Jest to jednak zawsze reakcja nadmiarowo atawistyczna, polegająca na nieświadomej mobilizacji organizmu do ataku lub ucieczki.

Analizując przyczyny stresu, należy analizować kontekst społeczny.

Oto kilka ważniejszych czynników stresowych według koncepcji L. Lebiego i M. Frankenhauser:

  • jakościowe i ilościowe obciążenie pracą
  • presja czasu
  • warunki pracy
  • niezdolność do podporządkowania się
  • brak wsparcia społecznego
  • problemy rodzinne
  • kryzysy życiowe
  • trudności finansowe
  • aktualny status zawodowy niezgodny z kwalifikacjami i aspiracjami
  • brak perspektyw rozwoju

Do czynników osobowościowych generujących stres, zaliczono neurotyczne cechy osobowości: niezrównoważenie emocjonalne, konformizm, brak inicjatywy, sztywność postaw, trudności adaptacyjne, niski poziom motywacji osiągnięć.

 

REAKCJE NA STRES

Według koncepcji stresu organizacyjnego R.L. Khana i Ph. Byosiere (1992) stres ma trzy typy symptomów:

  1. Pogorszenie stanu zdrowia somatycznego, przejawiające się np. zwiększonym tętnem, wysokim poziomem cholesterolu, nałogiem palenia, wrzodami żołądka i lub dwunastnicy, chorobą wieńcową itp.
  2. Pogorszenie stanu zdrowia psychicznego, manifestujące się np. niską motywacją do pracy, obniżoną samooceną, dyssatysfakcją z pracy, nadużywaniem alkoholu, nerwicą.
  3. Zaburzeniem procesów organizacyjnych, przejawiających się w niskiej efektywności pracy, absencji, konfliktach interpersonalnych, niezadowoleniem z organizacji pracy, rezygnacją z pracy.

Jednym z podstawowych skutków stresu dnia codziennego, polegającym na przeciążeniu psychicznym (informacyjnym) współczesnego człowieka, wzmożonego tempa pracy, itp. jest zjawisko zmęczenia.

Zmęczenie jest sygnałem ostrzegawczym przed dopuszczeniem do nadmiernych przeciążeń organizmu, odroczonych w czasie, które prowadzą wprost do chorób psychosomatycznych.

Szczególną rolę w adaptacji do stresu odgrywa system prewencyjny, który obejmuje zarówno wrodzone, względnie stałe elementy osobowości, takie jak temperament (regulacja poziomu pobudzenia) i inteligencja (rozumiana nie jako aktualna sprawność umysłowa a raczej jako możliwości rozwojowe) oraz zmienne elementy osobowości takie jak wiedza o sobie i świecie, ale także system wartości i wizje świata własnego rozwoju.